نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی
نویسندگان
1
استادیار، پژوهشکده سیاستگذاری دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ایران
2
دانشیار، پژوهشکده سیاستگذاری، دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ایران
3
استادیار گروه مدیریت آموزشی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی، کرج، ایران
4
دانشجوی دکترا، تحقیقات آموزشی، دانشکده آموزش ورکلوند، دانشگاه کلگری، کلگری، کانادا
چکیده
تأمین مالی پژوهش در دهههای اخیر، به یکی از ارکان اساسی پیشرفت علمی، ارتقای نوآوری و افزایش توان رقابتپذیری کشورها تبدیل شده است. در ایران، با وجود رشد نسبی اعتبارات پژوهشی، چالشهایی همچون نوسانات بودجهای، وابستگی شدید به منابع دولتی، ضعف سازوکارهای تخصیص رقابتی و محدودیت در ارزیابی اثربخشی هزینهکرد، مانع دستیابی به کارایی مطلوب در نظام پژوهش شده است. این پژوهش با رویکرد کیفی و با هدف شناسایی ویژگیهای یک نظام مطلوب تأمین مالی پژوهش در ایران بر اساس تجارب کشورهای منتخب، به تحلیل سازوکارها، جهتگیریها و پیامدهای سیاستی از منظر خبرگان این حوزه میپردازد. چارچوب مفهومی تحقیق شامل ۹ بُعد کلیدی (سیاستگذاری، سازوکارهای تخصیص منابع، رفتار تخصیص منابع، تأمین مالی، دسترسی، ارزیابی، حمایت و تشویق، منطقهای و دیپلماسی علم و فناوری) است که از طریق مصاحبه نیمهساختاریافته با ۷ نفر از خبرگان ارشد مورد بررسی قرار گرفتهاند. دادهها با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی الگوی سهمرحلهای ولکات (2008) تحلیل شدهاند. یافتهها نشان میدهد که اصلاح و تنوعبخشی به منابع تأمین مالی، استقرار نظام تخصیص مبتنی بر رقابت و عملکرد، حمایت هدفمند از پژوهشگران کمترشناختهشده، و بومیسازی شاخصهای ارزیابی، از الزامات اساسی ارتقای کارآمدی نظام تأمین مالی پژوهش کشور است. همچنین، توسعه نهادهای واسط و ارتقای شفافیت مالی، بهعنوان گامهای کلیدی در جهت تحول سیاستگذاری و بهبود پاسخگویی نظام علمی پیشنهاد میشود.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Rethinking the Research Funding System in Iran: A Qualitative Analysis Based on Experts’ Perspectives
نویسندگان [English]
-
Ali Maleki
1
-
Seyed Reza Mirnezami
2
-
Ahmad Keykha
3
-
Sajedeh Sadat Hosseini
4
1
Assistant Professor, Research Institute for Science, Technology and Industry Policy, Sharif University of Technology, Tehran, Iran
2
Associate Professor, Research Institute for Science, Technology and Industry Policy, Sharif University of Technology, Tehran, Iran
3
Assistant Professor of Educational Administration, Department of Educational Administration, Faculty of Psychology and Education, Kharazmi University, Karaj, Iran
4
Sajedeh Sadat Hosseini, PhD Student, Educational Research, Werklund School of Education, University of Calgary, Calgary, Canada
چکیده [English]
Over recent decades, research funding has become a cornerstone of scientific progress, innovation, and national competitiveness. In Iran, despite the relative growth of research expenditures, challenges such as budgetary fluctuations, heavy reliance on government resources, weak competitive allocation mechanisms, and limited evaluation of spending effectiveness have hindered the efficiency of the research system. This study, adopting a qualitative approach and informed by the experiences of selected countries, seeks to identify the key features of an effective research funding system in Iran. Drawing on experts’ perspectives, it examines funding mechanisms, policy orientations, and policy implications. The conceptual framework comprises nine core dimensions—policy-making, resource allocation mechanisms, allocation behavior, financing, accessibility, evaluation, support and incentives, regional considerations, and science and technology diplomacy—which were explored through semi-structured interviews with seven senior experts. Data were analyzed using the three-step content analysis model of Walcott (2008). The findings highlight the necessity of diversifying funding sources, implementing performance- and competition-based allocation, providing targeted support for less-recognized researchers, and localizing evaluation metrics as critical requirements for enhancing the efficiency of Iran’s research funding system. Furthermore, the development of intermediary institutions and improved financial transparency are proposed as key steps toward transforming policy-making and strengthening accountability within the national research landscape.
کلیدواژهها [English]
-
Research Funding
-
Research Budget
-
Research Governance
-
Dynamics of the Science and Technology System
-
Hybrid Model of Research Funding
)
