سیاست نامه علم و فناوری

سیاست نامه علم و فناوری

اولویت بندی ابعاد امنیت انرژی برای ایران به کمک روش تصمیم گیری چند معیاره(MCDM)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 گروه انرژی، دانشکده انرژی، دانشگاه شریف، تهران
2 سیستمهای انرژی دانشکده انرژی دانشگاه شریف، تهران، ایران
چکیده
این مقاله به بررسی مفهوم و ابعاد امنیت انرژی پرداخته و بر اهمیت آن برای توسعه پایدار اقتصادی تأکید می‌کند. مقاله با ارائه تعاریف جامعی از امنیت انرژی و ابعاد گوناگون آن آغاز می‌شود. ابعاد مورد بررسی در این مطالعه عبارتند از: در دسترس بودن، مقرون به صرفه‌بودن (قابلیت پرداخت)، پایداری زیست‌محیطی، دسترسی، تنوع، هزینه، فناوری و کارآیی، موقعیت مکانی، افق زمانی، تاب‌آوری، سلامت، فرهنگ، سواد، اشتغال، سیاست، نظامی و امنیت سایبری.
در ادامه، پژوهش از روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره (MCDM)، به‌ویژه فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) و تکنیک رتبه‌بندی بر اساس شباهت به راه‌حل ایده‌آل (TOPSIS)، برای وزن‌دهی به ابعاد گوناگون امنیت انرژی و تعیین اولویت‌های آن‌ها بهره می‌گیرد. ابعاد برتر تعیین‌شده با روش‌های MCDM عبارتند از: سیاست (0.0749)، تنوع (0.0737)، فناوری و کارآیی استفاده (0.0717)، مقرون به صرفه‌بودن (0.0663)، دسترسی (0.0650)، در دسترس بودن (0.0647) و تاب‌آوری (0.0637). این ابعاد به تصمیم‌گیران و سیاست‌گذاران کمک می‌کند تا گلوگاه‌های امنیت انرژی در ایران را به‌دقت شناسایی کرده و مطابق با آن برای تقویت امنیت انرژی برنامه‌ریزی کنند.
علاوه بر این، برای بررسی همبستگی میان دو تکنیک (AHP و TOPSIS)، پژوهش از ضریب همبستگی اسپیرمن استفاده می‌کند که همبستگی بسیار قوی با مقدار 0.82 را نشان می‌دهد. در نهایت، یک تحلیل حساسیت بر روی معیار یارانه انجام شد. مشخص شد که ابعاد مقرون به صرفه‌بودن و دسترسی بیشترین تأثیرپذیری را از تغییرات در وزن‌دهی معیار یارانه دارند. یافته‌های این مطالعه بینش‌های کلیدی درباره سیاست‌های انرژی ایران ارائه می‌دهد، حوزه‌های قابل بهبود و تمرکز استراتژیک را برجسته می‌سازد و راهنمایی برای سیاست‌گذاران و ذی‌نفعان در جهت تقویت امنیت انرژی و توسعه استراتژی‌های مؤثر برای چالش‌های کنونی و آینده انرژی فراهم می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Prioritizing Energy Security for Iran

نویسندگان English

Setare Mansouri 1
Abbas Maleki 2
1 Energy Group, Faculty of Energy, Sharif University of Technology, Tehran. Iran
2 Energy Systems, Faculty of Energy, Sharif University of Technology, Tehran, Iran
چکیده English

This study investigates the concept and dimensions of energy security, emphasizing its critical role in sustainable economic development. The paper begins by providing comprehensive definitions of energy security and its various facets. The dimensions examined in this research include: availability, affordability, environmental sustainability, accessibility, diversity, cost, technology and efficiency, geographic location, temporal horizon, resilience, health, culture, literacy, employment, policy, military, and cybersecurity.
Subsequently, Multi-Criteria Decision-Making (MCDM) methods, specifically the Analytical Hierarchy Process (AHP) and the Technique for Order of Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS), are employed to weight these dimensions and determine their priorities. The top-ranked dimensions identified through the MCDM methods are: policy (0.0749), diversity (0.0737), technology and efficiency (0.0717), affordability (0.0663), accessibility (0.0650), availability (0.0647), and resilience (0.0637). These findings assist decision-makers and policymakers in accurately identifying energy security bottlenecks in Iran and formulating strategic plans to strengthen the energy sector.
Furthermore, the Spearman correlation coefficient was utilized to assess the consistency between the AHP and TOPSIS techniques, yielding a strong correlation of 0.82. Finally, a sensitivity analysis was conducted on the "subsidy" criterion, revealing that the dimensions of affordability and accessibility are most sensitive to changes in the weighting of the subsidy criterion. The findings of this study provide key insights into Iran's energy policies, highlighting areas for improvement and strategic focus, thereby guiding policymakers and stakeholders in enhancing energy security and developing effective strategies to address current and future energy challenges.

کلیدواژه‌ها English

Analytical Hierarchy Process (AHP)
TOPSIS method
Multi-criteria evaluation
Energy policy assessment
Energy resilience

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 04 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 18 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 02 آبان 1405