سیاست نامه علم و فناوری

سیاست نامه علم و فناوری

مطالعه انتقادی نظام های امتیازدهی الگوریتمی در حکمرانی داده محور: یک رویکرد فراتکنیکال

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق خصوصی،دانشکده حقوق و علوم سیاسی،دانشگاه شیراز،شیراز،ایران.
2 گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد اسالمی، واحد تهران مرکز، تهران، ایران.
چکیده
بخش قابل توجهی از تصمیمات در دولت‌ها و پلتفرم‌ها که پیش‌تر بر داوری انسانی استوار بودند، امروز به نظام‌های امتیازدهی الگوریتمی سپرده شده‌اند. این پژوهش به مطالعه انتقادی نظام‌های امتیازدهی الگوریتمی به مثابه پارادایم نوظهور حکمرانی داده‌محور در دو قلمرو دولت و بازار‌های دیجیتال می‌پردازد. پژوهش حاضر با اتکا به چارچوب نظری فرارشته‌ای (مشتمل بر سه رکن تمامیت زمینه‌ای، مشروعیت رویه‌ای و انسان‌شناسی حقوقی) رویکرد مبتنی بر حقوق اشخاص در اتحادیه اروپا را در تقابل با فایده‌گرایی نظم‌محور چین واکاوی کرده و آسیب‌های ساختاری پلتفرم‌های تجاری، از جمله سوگیری سیستماتیک داده‌ها و ذات سوگیرانه بازخوردهای انسانی را آسیب‌شناسی می‌کند. یافته‌های مقاله موید آن است که منطق امتیاز، مرزهای سنتی میان حاکمیت عمومی و اقتدار خصوصی را تضعیف کرده و با تکیه بر اقتدار عددی، مسئولیت‌پذیری نهادی را به چالش می‌کشد. در نهایت، برای گذار به سوی یک مدل تنظیم‌گر کارآمد، چارچوبی پلکانی و سیستمی مشتمل بر پنج شرط هنجاری مشروعیت ساز یعنی شفافیت معنادار، اعتراض‌پذیری مؤثر، همتایی کارکردی، نظارت معنادار انسانی و تمامیت زمینه‌ای ارائه می‌دهد تا چارچوبی هوشمند برای صیانت از حقوق اشخاص و حاکمیت قانون در عصر الگوریتم‌ها بنیان نهد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Critical Study of Algorithmic Scoring Systems in Data-Driven Governance: A Meta-Technical Approach

نویسندگان English

pooya kheirkhah 1
Ali Nakhjavani 2
1 Department of Private Law, Faculty of Law and Political Science, Shiraz University, Shiraz, Iran.
2 PhD Candidate in Private Law. Department of Private Law, Faculty of Law, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran.
چکیده English

A significant portion of public and platform-based decision-making, previously anchored in human judgment, has increasingly been delegated to algorithmic scoring systems. This study offers a critical assessment of algorithmic scoring systems as an emerging paradigm of datafied governance within the dual realms of the state and digital markets. Drawing upon a transdisciplinary theoretical framework—comprising contextual integrity, procedural legitimacy, and legal anthropology—the paper analyzes the rights-based approach of the European Union in contrast to China’s order-centric utilitarianism, while diagnosing the structural pathologies of commercial platforms, including systemic data bias and the inherently biased nature of human feedback. The findings demonstrate that the logic of scoring erodes the traditional boundaries between public sovereignty and private authority, leveraging numerical authority to challenge institutional accountability. Finally, to facilitate a transition toward an effective regulatory model, this paper proposes a tiered and systemic framework consisting of five legitimizing normative conditions: meaningful transparency, effective contestability, functional equivalence, meaningful human oversight, and contextual integrity. Ultimately, this framework establishes an intelligent architecture for safeguarding individual rights and the rule of law in the algorithmic era.

کلیدواژه‌ها English

Social Scoring
Platform-Based Scoring
Scoring Systems
Legitimacy
Algorithmic Scoring

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 03 مرداد 1405

  • تاریخ دریافت 14 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 01 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 28 تیر 1405