سیاست نامه علم و فناوری

سیاست نامه علم و فناوری

تأثیر موافقت‌نامه‌های تجارت ترجیحی بر مشارکت کشورها در زنجیره‌های ارزش جهانی: نقش عمق و محتوا

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان
نجم الدین یزدی 1
فاطمه صفار 2
محمد صادق صارمی 3
1 پژوهشگر پژوهشکده سیاستگذاری دانشگاه صنعتی شریف
2 پژوهشگر پژوهشکده سیاستگذاری دانشگاه شریف
3 عضو هیات علمی پژوهشکده مطالعات فناوری
چکیده
در دهه‌های اخیر، توسعه‌ی زنجیره‌های ارزش جهانی و گسترش موافقت‌نامه‌های تجارت ترجیحی اثر قابل توجهی بر اقتصاد جهانی داشته‌اند. این موافقت‌نامه‌ها علاوه بر کاهش موانع تجاری و تسهیل مشارکت کشورها در زنجیره ارزش جهانی، سازوکاری برای بهبود حکمرانی اقتصادی و سیاست‌های داخلی فراهم می‌کنند. با این حال، پرسش اصلی آن است که عمق و محتوای این موافقت‌نامه‌ها چگونه بر میزان ادغام کشورها در زنجیره‌های ارزش جهانی اثرگذار است. این پژوهش بر پایه‌ی رویکرد کیفی ـ اکتشافی و با بهره‌گیری از مرور نظام‌مند ادبیات علمی در پایگاه داده اسکوپوس طراحی شده است. در این چارچوب، مطالعات کلیدی شناسایی و با روش گلوله‌برفی مقالات تکمیلی مرتبط افزوده شدند، و در نهایت طی دو مرحله پالایش، از ۳۲ اثر اولیه به ۱۰ اثر اصلی رسیدند. غربالگری مقالات بر اساس زبان (انگلیسی)، حوزه موضوعی و ارتباط با پرسش پژوهش انجام شد و مضامین اصلی استخراج و در سه دسته مفهومی «ابعاد محتوایی موافقت‌نامه‌ها»، «شاخص‌های عمق و تنوع» و «پیامدها برای زنجیره ارزش جهانی» سازمان‌دهی شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که هرچه موافقت‌نامه‌ها عمیق‌تر باشند، اثر آن‌ها بر افزایش تجارت در زنجیره‌های ارزش جهانی چشمگیرتر است. این اثر به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه که امکان تخصص‌گرایی در بخش‌های خاص زنجیره را دارند، پررنگ‌تر است. بر اساس نتایج، موافقت‌نامه‌های عمیق می‌توانند نه تنها به ادغام سریع‌تر در شبکه‌های تولید جهانی کمک کنند، بلکه جایگاه کشورها را نیز در زنجیره ارزش بهبود بخشند. با این حال، این موافقت‌نامه‌ها ممکن است محدودیت‌هایی را برای سیاست‌های داخلی کشورها ایجاد کنند. این یافته‌ها برای کشورهای در حال توسعه از جمله ایران پیام روشنی دارند: صرفاً افزایش تعداد موافقت‌نامه‌ها کافی نیست، بلکه محتوای آن‌ها و میزان تعهدات صریح و دقیق نقش تعیین‌کننده‌ای در موفقیت راهبردی ادغام در زنجیره ارزش جهانی دارد.
کلیدواژه‌ها
زنجیره‌ ارزش جهانی
موافقت‌نامه‌های تجارت ترجیحی
سیاست تجاری
عمق موافقتنامه‌های تجاری
ایران
موضوعات

عنوان مقاله English

The Impact of Preferential Trade Agreements on Countries’ Participation in Global Value Chains: The Role of Depth and Content

نویسندگان English

Najmoddin Yazdi 1
Fatemeh Saffar 2
Mohammad Sadegh Saremi 3
1 1- Researcher at Sharif Policy Research Institute (SPRI), Sharif University of Technology
2 Researcher at Sharif Policy Research Institute (SPRI), Sharif University of Technology
3 Faculty member at Technology Studies Institute
چکیده English

In recent decades, the expansion of global value chains (GVCs) and the proliferation of preferential trade agreements (PTAs) have had a significant impact on the global economy. These agreements not only reduce trade barriers and facilitate countries’ participation in global value chains, but also provide mechanisms for improving economic governance and domestic policy frameworks. However, the central question remains: how do the depth and content of these agreements influence the extent of countries’ integration into global value chains? This study adopts a qualitative–exploratory approach, employing a systematic literature review based on the Scopus database. Within this framework, key studies were identified and additional relevant papers were collected through the snowball sampling method. Following a two-stage screening process, the initial pool of 32 papers was narrowed down to 10 core studies. Screening was conducted based on language (English), thematic relevance, and conceptual alignment with the research question. The extracted themes were organized into three conceptual categories: (1) content dimensions of trade agreements, (2) indicators of depth and diversity, and (3) implications for global value chains. The findings indicate that the deeper the trade agreements, the stronger their impact on enhancing trade within global value chains. This effect is particularly pronounced in developing countries, where opportunities for specialization within specific segments of the chain are greater. The results suggest that deep agreements can not only accelerate integration into global production networks but also improve countries’ positions within the value chain. Nevertheless, such agreements may impose constraints on domestic policy autonomy. For developing countries such as Iran, these findings carry a clear message: it is not merely the number of agreements that matters, but their content and the precision of their commitments—factors that play a decisive role in the strategic success of integration into global value chains.

کلیدواژه‌ها English

Global value chains
Preferential trade agreements
Trade policy
Depth of trade agreements
Iran
Anderson, J. E. (1979). “A Theoretical Foundation for the Gravity Equation”. The American Economic Review, 69(1), pp. 106-116.
Antràs, P., and Staiger, R. W. (2012). Offshoring and the role of trade agreements. American Economic Review, 102(7), pp. 3140-3183.
Antràs, P., and Chor, D. (2022). “Global Value Chains”. Handbook of International Economics, 5, pp. 297-376.
Bacchetta, M., Beverelli, C., Hancock, J., Keck, A., Nayyar, G., Nee, C., … and Yanovich, A. (2011). The WTO and Preferential Trade Agreements: From Co-existence to Coherence. WTO World Trade Report.
Baccini, L. (2019). “The Economics and Politics of Preferential Trade Agreements”. Annual Review of Political Science, 22, pp. 75-92.
Baier, S. L., Bergstrand, J. H., and Clance, M. W. (2018). “Heterogeneous Effects of Economic Integration Agreements”. Journal of Development Economics, 135, pp. 587-608.
Baldwin, R. (2008). Big-think regionalism: a critical survey (No. w14056). National Bureau of Economic Research.
Baldwin, R. (2011). “Trade and Industrialization after Globalization's Second Unbundling: How Building and Joining a Supply Chain are Different and Why it Matters”. In Globalization in an Age of Crisis: Multilateral economic cooperation in the twenty-first century (pp. 165-212). University of Chicago Press.
Baldwin, R. E. (2012). Global Supply Chains: why They Emerged, why they Matter, and Where They are Going.
Banga, R. (2014). “Linking into Global Value Chains is not Sufficient: do you Export Domestic Value Added Contents?. Journal of Economic Integration, pp. 267-297.
Boffa, M., Jansen, M., and Solleder, O. (2019). “Do We Need Deeper Trade Agreements for GVCs or Just a BIT?” The World Economy, 42(6), pp. 1713-1739.
Bondi, A., Baccini, L., Fiorini, M., Hoekman, B., Altomonte, C., and Colantone, I. (2025). “Global Value Chains and the Design of Trade Agreements”. The Review of International Organizations, 1-33.
Bruhn, D. (2014). Global Value Chains and Deep Preferential Trade Agreements: Promoting Trade at the Cost of Domestic Policy Autonomy? Available at SSRN 2464136.
Damuri, Y. R. (2012). 21st Century Regionalism and Production Sharing Practice (No. BOOK). Graduate Institute of International and Development Studies.
Delera, M., and Foster-McGregor, N. (2020). “On PTAs and Bilateral Trade: Is GVC Trade Sensitive to the Breadth of Trade Policy Cooperation?” Economies, 8(4), p. 84.
Dhingra, S., Freeman, R., and Huang, H. (2023). “The Impact of Non‐tariff Barriers on Trade and Welfare”. Economica, 90(357), pp. 140-177.
Dür, A., Baccini, L., and Elsig, M. (2014). “The design of international trade agreements: Introducing a new dataset”. The Review of International Organizations, 9, pp. 353-375.
Egger, P. H., & Masllorens, G. (2024). Deep Trade Agreements and Firm Ownership in GVCs. The World Bank Economic Review, 38(4), 691-707.
Estevadeordal, A., Suominen, K., and Teh, R. (Eds.). (2009). Regional rules in the global trading system. Cambridge University Press.
Falvey, R., and Foster-McGregor, N. (2022). “The Breadth of Preferential Trade Agreements and the Margins of Exports”. Review of World Economics, 158(1), pp. 181-251.
Grossman, G. M., and Rossi-Hansberg, E. (2008). “Trading Tasks: A Simple Theory of Offshoring. American Economic Review, 98(5), pp. 1978-1997.
Hofmann, C., Osnago, A., and Ruta, M. (2017). “Horizontal Depth: a New Database on the Content of Preferential Trade Agreements”. World Bank Policy Research Working Paper, (7981).
Horn, H., Mavroidis, P. C., and Sapir, A. (2010). “Beyond the WTO? An Anatomy of EU and US Preferential Trade Agreements. The World Economy, 33(11), pp. 1565-1588.
Kim, D., Steinbach, S., and Zurita, C. (2024). “Deep Trade Agreements and Agri-Food Global Value Chain Integration. Food Policy, 127, p. 102686.
Laget, E., Osnago, A., Rocha, N., and Ruta, M. (2020). “Deep Trade Agreements and Global Value Chains. Review of Industrial Organization, 57, pp. 379-410.
Lawrence, R. Z. (1996). Regionalism, Multilateralism, and Deeper Integration. Brookings Institution Press.
Lee, S., and Kim, C. S. (2022). “The Impact of Deep Preferential Trade Agreements on (Global Value Chain) Trade: Who Signs Them Matters”, Emerging Markets Finance and Trade, 58(6), pp. 1629-1638
Limão, N. (2016). “Preferential trade agreements”. In Handbook of commercial policy (Vol. 1, pp. 279-367). North-Holland.
Linnemann, H. (1966). An Econometric Study of International Trade Flows (No. 42). Amsterdam, North-Holland.
Mansfield, E. D., and Milner, H. V. (2012). Votes, Vetoes, and the Political Economy of International Trade Agreements. Princeton University Press.
Mattoo, A., Mulabdic, A., and Ruta, M. (2022). “Trade Creation and Trade Diversion in Deep Agreements”. Canadian Journal of Economics/Revue canadienne d'économique, 55(3), pp. 1598-1637.
Mattoo, A., Rocha, N., and Ruta, M. (2020). The evolution of deep trade agreements. Washington, DC: World Bank.
Najarzadeh, R., Dargahi, H., Aghili, L., and Biabani-Khamaneh, K. (2020). “Measuring Indicators of Iran’s Economic Position in Global Value Chains and Comparison with Selected Countries”. Economic Research and Policies Quarterly, 28(94), pp. 101–129. https://doi.org/10.52547/qjerp.28.94.101. {In Persian}
Nicita, A., Ognivtsev, V., and Shirotori, M. (2013). Global supply chains: Trade and economic policies for developing countries. UNCTAD.
OECD (2013). Interconnected Economies: Benefiting from Global Value Chains. OECD Publishing.
Orefice, G., and Rocha, N. (2014). “Deep Integration and Production Networks: an Empirical Analysis. The World Economy, 37(1), pp. 106-136.
Ruta, M. (2017). Preferential Trade Agreements and Global Value Chains: Theory, Evidence, and Open Questions. World Bank Policy Research Working Paper, (8190).
Schiff, M. W., and Winters, L. A. (2003). Regional integration and development. World Bank Publications.
Timmer, M. P., E. Dietzenbacher, B. Los, R. Stehrer, and G. J. Vries (2015). „An Illustrated User Guide to the World Input–Output Database: The Case of Global Automotive Production. Review of International Economics, 23 (3), pp. 575–605
Tinbergen, J. (1962). Shaping the World Economy; Suggestions for an International Economic Policy.
Tokas, K. (2021). New-Age’Preferential Trade Agreements and Global Value Chains: An Empirical Analysis. Global Business Review, 09721509211006867.
WTO. “Dataset on the Content of PTAs,” 2013. https://www.wto.org/english/res_e/publications_e/wtr11_dataset_e.htm.
Yaghoubi Monzari, P., Khosravinejad, A., Amini, A., and Ghazinoory, S. (2022). “Product Complexity and Participation in the Global Value Chain: A Case Study of Iran and OIC Countries”. Journal of Trade Studies, 26(104), pp. 1–46. https://doi.org/10.22034/ijts.2022.549208.3606. {In Persian}
Zeng, K., Lu, Y., and Li, Y. W. (2021). Trade Agreements and Global Value Chain (GVC) Participation: Evidence from Chinese Industries, Economics and Politics, 33(3), pp. 533-582.

  • تاریخ دریافت 02 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 20 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 07 آذر 1404